fbpx
Diagnostyka celiakii – kiedy warto ją wykonać, kto powinien rozważyć i dlaczego?
Img

Postanowiłam podjąć ten temat, ponieważ dotyczy mnie osobiście i być może po lekturze tego artykułu ktoś z Was celem weryfikacji, postanowi przeprowadzić u siebie diagnostykę celiakii.
Jak wiecie mam Hashimoto, aktualnie w remisji, nie mam objawów żołądkowo – jelitowych, ani innych mogących wskazywać na celiakię jednak jestem w grupie ryzyka i z racji zawodu oraz wrodzonej ciekawości postanowiłam się przebadać.
Ponieważ nie mam objawów celiakii najbardziej interesowała mnie genetyczna predyspozycja mimo iż nie jest to badanie rekomendowane w diagnostyce celiakii.

Czym jest celiakia?

Celiakia (inaczej nazywana chorobą trzewną lub enteropatią z nadwrażliwości na gluten) to schorzenie związane z nietolerancją frakcji białek spichrzeniowych zwanych glutenem w skład których wchodzą białka zawarte w ziarnach pszenicy (gliadyna), jęczmienia (hordeina), żyta (sekalina), oraz owsa (awenina) przy czym warto zaznaczyć że awenina z owsa nie zawsze wywołuje reakcje zapalne charakterystyczne dla glutenu i może być spożywana przez niektóre osoby z nietolerancją glutenu.
Spożycie glutenu u osób z celiakią powoduje aktywację procesów autoimmunologicznych i wytworzenie się swoistych przeciwciał. Konsekwencją jest wystąpienie szeregu jawnych oraz ukrytych objawów choroby oraz zmian histopatologicznych w obrębie jelita cienkiego. Choroba występuje u 1% populacji, a częstość występowania celiakii u pacjentów z chorobą hashimoto wynosi 0 – 9,1 %.

Celiakia może rozwinąć się w każdym wieku, jednak wyłącznie u osób predysponowanych genetycznie, z genotypem HLA-DQ2 (obecny u 90-95% chorych) i/lub HLA-DQ8 (obecny u 5 -10 % chorych).
Co istotne, choroba może nie dawać objawów przez długie lata, aby u predysponowanych genetycznie osób aktywować się pod wpływem silnego bodźca np. infekcji, stresu, ciąży, innej choroby autoimmunologicznej. 

Jawne objawy choroby to:

  • biegunki,
  • zaparcia,
  • nudności,
  • wymioty,
  • powiększenie obwodu brzucha,
  • wzdęty, „galaretowaty” brzuch,
  • bóle brzucha,
  • zespół jelita drażliwego (IBS)

Ukryte objawy to:

  • niedobory witamin i minerałów (bardzo często anemia z niedoboru żelaza),
  • niedobór białka,
  • wypadanie włosów,
  • zaburzenia miesiączkowania u kobiet,
  • zaburzenia erekcji u mężczyzn,
  • zmiany skórne (swędzenie, wysypka – często zlokalizowana na łokciach, kolanach, pośladkach),
  • przewlekłe zmęczenie,
  • nadwrażliwość,
  • bóle stawów,
  • częste opryszczki, afty w jamie ustnej,
  • poprzez powstałe niedobory oddziaływanie na samopoczucie (w tym stan psychiczny/ emocjonalny) oraz ogólny stan zdrowia chorego,
  • osteoporoza,
  • zapalenie stawów,

Zmiany w obrębie jelita cienkiego to:

  • stan zapalny błony śluzowej jelita cienkiego,
  • uszkodzenie błony śluzowej jelita cienkiego,
  • zanik/zmiany w obrębie kosmków jelitowych (wypustek śluzówki jelit) poprzez toksyczne działanie na enterocyty (komórki jelita cienkiego) co prowadzi co zaburzeń wchłaniania, niedoborów składników odżywczych, a tym samym do niedożywienia,

Do grupy ryzyka celiakii zaliczamy:

  • krewnych chorych (pierwszego stopnia),
  • choroby autoimmunologiczne,
  • Zespół Downa,
  • Zespół Turnera,
  • Zespół Williamsa-Beurena,
  • Deficyt IgA
  • chorzy na nieswoiste zapalenie jelit (trzykrotnie wyższe ryzyko niż w populacji ogólnej),

Wskazaniem do wykonania badań w kierunku celiakii na podstawie rekomendacji NICE (National Institute of Health and Clinical Excellence) są:

  • utrzymujące się niewyjaśnione objawy w obrębie przewodu pokarmowego,
  • przewlekła lub okresowa biegunka,
  • przewlekłe lub okresowe wymioty, nudności, wzdęcia,
  • ciężkie lub nawracające aftowe zapalenie jamy ustnej,
  • nagła utrata masy ciała bez zmiany nawyków żywieniowych i ilości spożywanego pokarmu, 
  • przewlekłe zmęczenie,
  • niedokrwistość z niedoboru żelaza,
  • cukrzyca typu 1,
  • autoimmunologiczna choroba tarczycy,
  • zespół jelita drażliwego,
  • krewni pierwszego stopnia osób chorych,
  • nawracające podwyższenie aktywności enzymów wątrobowych,
  • nawracające poronienia,
  • niewyjaśniona niepłodność,
  • niewyjaśnione objawy neurologiczne,

Diagnostyka celiakii

Diagnostyka celiakii powinna opierać się o następujące kryteria: 

  • obecność w surowicy krwi swoistych przeciwciał,
  • obecność charakterystycznych zmian histopatologicznych w błonie śluzowej jelita cienkiego, 
  • obciążenie genetyczne – haplotyp HLA-DQ2/DQ8,
  • poprawa objawów po wprowadzeniu diety bezglutenowej,

Diagnostyka serologiczna: 

Zgodnie z obowiązującymi zasadami diagnostyki celiakii ESPGHAN (European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition ) u osób z objawami oraz należącymi do grup ryzyka należy w pierwszej kolejności oznaczyć:

  • poziom przeciwciał przeciw transglutaminazie tkankowej (anty – tTG) w klasie IgA,
  • oraz całkowite stężenie IgA celem wykluczenia deficytu IgA,

W przypadku niedoboru przeciwciał w klasie IgA (<0,2 g/l) należy poziom przeciwciał w klasie IgG i wówczas oznaczamy:

  • poziom przeciwciał przeciwko deaminowanym peptydom gliadyny (DGP) w klasie IgG,

lub jeżeli laboratorium nie dysponuje takim testem to:

  • poziom przeciwciał przeciw transglutaminazie tkankowej (anty – tTG) w klasie IgG,
  • lub poziom przeciwciał przeciwendomyzjalnych (EMA) w klasie IgG,
Uwaga – przy zbyt krótkiej ekspozycji na gluten oraz w trakcie leczenia immunosupresyjnego wyniki mogą być fałszywie ujemne!
Diagnostyka celiakii jest miarodajna tylko wtedy jeśli poprzedzona jest dostatecznie długą ekspozycją na gluten tzn. codziennie przez co najmniej 6 tygodni spożywania glutenu w co najmniej jednym posiłku. 

Diagnostyka histologiczna:

U pacjentów z dodatnimi testami serologicznymi zawsze należy wykonać biopsję jelita cienkiego z oceną histopatologiczną wycinków. Są jednak wyjątki, ale dotyczą dzieci z wysokim stężeniami przeciwciał anty – tTG w klasie IgA (≥10 × GGN – co najmniej 10-krotnie większym niż górna granica normy). Wówczas można rozpoznać celiakię bez wykonywania biopsji, pod warunkiem że stwierdzi się obecność przeciwciał przeciwendomyzjalnych (EMA) w klasie IgA ocenianych w próbce krwi z drugiego pobrania.

Diagnostyka genetyczna – ważne kwestie:

  • brak haplotypu HLA-DQ2/DQ8 wyklucza rozpoznanie celiakii.
  • obecność haplotypu HLA-DQ2 oraz HLA-DQ8 nie potwierdza rozpoznania celiakii – taki haplotyp występuje u ok. 30% zdrowej populacji europejskiej.

Leczenie celiakii

Jedyną metodą leczenia celiakii jest dieta bezglutenowa stosowana bezterminowo. Właściwie skomponowana przyczynia się do złagodzenia, a z czasem do ustąpienia dolegliwości żołądkowo – jelitowych oraz ogólnoustrojowych, oraz odbudowę kosmków jelitowych, czego następstwem jest poprawa wchłaniania składników odżywczych.
Proces regeneracji kosmków trawa od miesiąca do nawet roku.

Źródła:

  • Bierła JB, Trojanowska I, Konopka E, Czarnowska E, Sowiń-ska A, Cukrowska B. Diagnostyka celiakii i badania przesie-wowe w grupach ryzyka. Diagn Lab 2016;
  • Tovoli F, Masi C, Guidetti E, Negrini G, Paterini P, Bolondi L. Clinical and diagnostic aspects of gluten related disorders. World J Clin Cases 2015;
  • Zasadność stosowania diety bezglutenowej w chorobie Hashimoto: stanowisko Grupy Ekspertów Sekcji Dietetyki Medycznej Polskiego Towarzystwa Żywienia Pozajelitowego, Dojelitowego i Metabolizmu (POLSPEN)
  • Cukrowska B, Celiakia – zasady diagnostyki według nowych wytycznych ESPGHAN 2020, Pracownia Immunologii, Zakład Patologii, Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka” w Warszawie,
  • Szajewska H, Postępy w żywieniu i chorobach dietozależnych, Klinika Pediatrii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego,
  • Husby S, Koletzko S, Korponay-Szabó IR, Mearin ML, Phillips A, Shamir R, Troncone R, Giersiepen K, Branski D, Catassi C, Lelgeman M, Mäki M, Ribes-Koninckx C, Ventura A, Zimmer KP; ESPGHAN Working Group on Coeliac Disease Diagnosis; ESPGHAN Gastroenterology Committee; European Socie-ty for Pediatric Gastroenterology, Hepatology, and Nutrition. European Society for Pediatric Gastroenterology, Hepatology, and Nutrition Guidelines for the Diagnosis of Coeliac Disease.
Artykuły, które mogą Cię zainteresować:
Helicobacter pylori – czy zakażenie zawsze spowoduje chorobę? Diagnostyka i leczenie – na czym polega?

Szacuje się że około 80% dorosłych Polaków, oraz 30% dzieci i młodzieży jest zakażonych bakterią Helicobacter pylori (H. pylori - Czytaj dalej

Dieta low FODMAP – poradnik pacjenta cz. 2
dieta low fodmap

Dzisiejszy wpis jest kontynuacją cyklu "żołądkowo - jelitowego". Jeśli z jakichś przyczyn pominęliście poprzednie wpisy, aby uzyskać pełnię informacji (w Czytaj dalej

SIBO – czym jest? Czy problem może Cię dotyczyć?

Wzdęcia, gazy, zaparcia, uczucie pełności w jamie brzusznej, biegunki, także tłuszczowe. Pacjentów z tego typu objawami trafia do mnie co Czytaj dalej

Niedokrwistość z niedoboru żelaza – najczęstsze przyczyny

Niedobór żelaza jest najczęstszą przyczyną anemii na świecie i jednym z najczęstszych niedoborów żywieniowych mimo dużej dostępności żywności i przerażających Czytaj dalej

29 komentarzy

JellyDodano:  25 Styczeń 2021 - 9:40
Jak zawsze mega dawka wiedzy! Super ze rozwiewasz watpluliwosci w tym zakresie, duzo osob rezygnuje z glutenu ale nie zawsze slusznie. Gosiu gdzie szukac przyczyny tworzenia sie duzych i bolesnych krost na szyji i bokach twarzy? Sa to twarde, wielkie grudy. Wydaje mi sie ze z pielegnacja wszyskto ok.
Małgosia, Qchenne - InspiracjeDodano:  25 Styczeń 2021 - 9:43
Hiperandriogenizacja - zbadać androgeny oraz hormony płciowe. Przewaga estrogenów daje takie objawy skórne.
Odpowiedz
AgnieszkaDodano:  25 Styczeń 2021 - 9:56
Małgosiu Moja rodzona siostra ma celiakie a ja od jakiegoś czasu ciagle bóle brzucha. Lekarz rodzinny dał skierowanie na igg całkowite. Wyszło równe 0. Czy to jest wystarczające badanie w obliczu tego co piszesz?
Małgosia, Qchenne - InspiracjeDodano:  25 Styczeń 2021 - 19:08
Ale badanie na co? W jakim celu zostało zlecone IgG całkowie? Jako diagnostyka bólów brzucha? Już się załamałam ........
Odpowiedz
KamilaDodano:  25 Styczeń 2021 - 10:49
Malgosiu prosze o porade. Moje roczne dziecko mialo szczepienie na mmr 4 dawki w uk dzien pozniej okazalo sie ze maly covida Maly tez. Bylo ciezko z Malym ale jest coraz lepiej. Chcialabym go wzmocnic probiotkami bio kult inflant czy uwazasz ze to dobry pomysl. Boje sie ze moge mu zaszkodzic a bardzo Bardzo chce mu pomoc. Blagam o rade. Prosze.
Małgosia, Qchenne - InspiracjeDodano:  25 Styczeń 2021 - 19:06
Włącz Floractin, krople (to produkt rekomendowany przez Polskie Towarzystwo Pediatryczne i tam masz SZTOS szczep jeśli chodzi o dzieci - L.rhamnosus ATCC 53 103) oraz Jarro-Dophilus Baby Probiotic Powder koniecznie 3 (trójka) nie 1 (jedynka). Zwróć uwagę na szczepy - dobrze udokumentowane działanie. Te dwa polecam dzieciątku ale podawaj tak z 6-8 tygodni minimum.
Odpowiedz
ADodano:  25 Styczeń 2021 - 11:12
Cos o tym wiem. Ciagle zmeczenie, biegunki,bole nóg i rąk. Po odstawieniu poprawa samopoczucia. U mnie wystarczylo 10 dni ekspozycji na gluen by transglutaminaza IgA podskoczyla o kolejne 15punktow z 40 do 55 (norma do 10)...
Odpowiedz
EmiliaDodano:  25 Styczeń 2021 - 12:31
Małgosiu a jeśli badania genetyczne w kierunku celiakii wyszły negatywne a objawy typu ból podbrzusza, odbijanie się i wzdęcia są to co zbadać dalej? Pozdrawiam serdecznie!
Małgosia, Qchenne - InspiracjeDodano:  25 Styczeń 2021 - 13:18
Wykluczyć alergię na pszenicę - IgE zależną + wywiad bo objawy mogą wskazywać na SIBO, nietolerancję FODMAP, IBS, dysbiozę.
Odpowiedz
AniaDodano:  25 Styczeń 2021 - 12:42
A ja jestem \"wyjątkowym przypadkiem celiakalnym\", jak to mówi moja gastrolog :-) przeciwciał nie mam, ale zmiany kosmków i poprawę po odstawieniu glutenu już tak. Od 5 lat szukałam przyczyn zmian skórnych, które przez całe moje życie były diagnozowane jako AZS (!), a w tamtym roku okazały się być chorobą Duhringa - skórną postacią celiakii... Drobniutkie bąbelki na dłoniach i między palcami, wypełnione płynem i potwornie swędzące! Nie miałam ŻADNYCH objawów żołądkowo-jelitowych, dlatego tyle czasu nie trafiłam do gastrologa. Odwiedziłam za to milion alergologów i dermatologów, którzy rozpoznając AZS przepisywali sterydy. Dziś wiem jedno - zawsze trzeba szukać przyczyny, a nie leczyć objawy.
Małgosia, Qchenne - InspiracjeDodano:  25 Styczeń 2021 - 18:59
Nie jesteś "wyjątkiem". Są osoby mające celiakię seronegatywną i wówczas przeciwciała są ujemne. To co ja zawsze powtarzam - porządna analiza, nie leczenie farmakologiczne po omacku "a nóż pomoże". Leczenie ASZ to dramat. U moich pacjentów z AZS wprowadzam dietę, suplementację i zmiany mijają. owszem, potrzeba czasu, i pracy pacjenta ale są efekty.
Odpowiedz
EwelinaDodano:  25 Styczeń 2021 - 13:06
Czy celiakia może wpływać stan skóry, wciąż szukam przyczyny dlaczego moja 14 letnia córka wciąż ma świąd co powoduje drapanie a to z kolei ranki, które nie chcą się goić i naprawdę źle to wygląda. Od lekarzy słyszę, że to AZS, ma nawilżać skórę i tyle. A ran wciąż żywe.
Małgosia, Qchenne - InspiracjeDodano:  25 Styczeń 2021 - 18:56
Przyczyną AZS są zaburzenia na poziomie jelit. Na tym należy się skupić. Celiakia nie sądzę aby była przyczyną choć można zbadać dla jasności sytuacji. Z mojego doświadczenia powtórzę, że należy skupić się na jelitach, prześledzić stosowane leki, to co działo się w dzieciństwie (sposób przyjścia na świat, karmienie, leki stosowane w pierwszych 1000 dniach życia). I pracować nad jelitami.
Odpowiedz
SylwiaDodano:  25 Styczeń 2021 - 23:04
Czy sam wzrost obwodu brzucha i większy brzuch może być objawem celiakii ? Rok temu urodziłam drugie dziecko i mój brzuch jest nadal daleki od ideału..nie wiem tylko co jest bardziej tego przyczyną... Pierwsze czy drugie ..
Małgosia, Qchenne - InspiracjeDodano:  26 Styczeń 2021 - 10:18
Konieczne jest przeprowadzenie wywiadu medycznego. Większy brzuch może być "pozostałością" po ciąży, może być objawem niedoczynności tarczycy (obrzęk śluzowaty), może być objawem celiakii, IBS - trochę podejrzanych jest.
Odpowiedz
GabiDodano:  26 Styczeń 2021 - 11:44
Witam Małgosiu ja trochę na inny temat.Biorę od grudnia Berberynę teraz ją kończę,czy powinnam jeszcze pobrać przez miesiąc luty czy wystarczą tylko dwa miesiące.Chcę powiedzieć że w zasadzie wyniki badań mam dobre,jestem tylko zniszczona życiem w przewlekłym stresie a berberynę biorę profilaktycznie.I jeszcze jedno co sądzisz o kroplach miłorzębu japońskiego na poprawę koncentracji i pamięci czy można je stosować. Będę wdzięczna za udzielenie odpowiedzi .Dziękuję. Pozdrawiam i życzę zdrowia i odporności.
Małgosia, Qchenne - InspiracjeDodano:  1 Luty 2021 - 8:29
Każdą suplmentację dobiera się indywidualnie, w zależności od potrzeb. Możesz przerwać berberynę a na stres polecam ChillMe z HealtLabs. Sprawy nie załatwi ale wyciszy, pomoże w pracy nad wewnętrznym spokojem (skorzystaj z kodu DIETOTERAPIA a będziesz miała 10% rabatu).
Odpowiedz
EwaDodano:  26 Styczeń 2021 - 20:00
Przepraszam,że tu pytam Polecałaś Aqua Femin nie ma go już w sprzedaży Co w zamian? Pozdrawiam Ewa
Odpowiedz
KasiekDodano:  27 Styczeń 2021 - 10:32
Gosiu, mam hashimoto i łojotokowe zapalenie skóry które przejawia się tylko na twarzy, zaczerwieniona i z pryszczami, mam 37 lat, czy któraś z diet gotowych będzie dla mnie odpowiednia?
Małgosia, Qchenne - InspiracjeDodano:  1 Luty 2021 - 8:24
Tak. Bezmleczna.
Odpowiedz
AlicjaDodano:  27 Styczeń 2021 - 15:57
Pani Małgosiu, czy wysiłek fizyczny (30 minut joggingu na bieżni) może wpłynąć na poziom TSH następnego dnia? Mam prawdopodobnie Hashimoto, ale dopiero zaczynam konsultacje u endnokrynologa. Po ostatniej wizycie dostałam Wit D do uzupełnienia, niewiele się podniosła, miałam nadzieje że TSH spadnie, a tu jest nawet wyżej. W necie znalazłam info o tym bieganiu i TSH
Małgosia, Qchenne - InspiracjeDodano:  1 Luty 2021 - 8:26
Jeśli ćwiczyłaś późnym wieczorem to mogło wpłynąć.
Odpowiedz
AniaDodano:  27 Styczeń 2021 - 19:58
Gosiu, czy przy problemach jelitowych można stosować odżywkę białkową (izolat) - np izolat białek serwatki MyProtein? Skład: Izolat Białka Serwatkowego (Mleko) (96%), Emulgator (Lecytyna Sojowa), Aromaty, Słodzik (Sukraloza) Czy raczej nie jesteś zwolenniczką takich produktów i przy dolegliwościach jelitowych (wzdęciach) odradzasz wszelkie odżywki białkowe? Jestem ciekawa Twojej opinii :)
Małgosia, Qchenne - InspiracjeDodano:  1 Luty 2021 - 8:26
To oczywiście zależy od indywidualnej reakcji ale byłabym ostrożna.
Odpowiedz
Gość Dodano:  31 Styczeń 2021 - 11:35
Małgosiu masz ogromną wiedzę A ostatni wywiad w tv mega, można by Cię słuchać godzinami. Mowilaś ze bolące grudki na brodzie to moze byc nabiał a jeżeli są pryszcze bardziej na wierzchu na brodzie czole i w okolicach nosa i nasilają się przed miesiączka? Jakie powinnam zrobić badania żeby w końcu rozwiązać ten problem?
Małgosia, Qchenne - InspiracjeDodano:  1 Luty 2021 - 8:19
Androgeny - androstendion, DHEA-S, Testosteron, DHT, i ja bym jeszcze dodała glukozę i insulinę na czczo.
Odpowiedz
Gosia Dodano:  31 Styczeń 2021 - 14:12
Małgosiu, czy ukladasz indywidualne diety przeciwtrądzikowe dla 16-latka ????
Małgosia, Qchenne - InspiracjeDodano:  1 Luty 2021 - 8:16
Tak.
Odpowiedz
JustynaDodano:  10 Luty 2021 - 19:27
Witam.Co oznaczają takie wyniki, bo są dość niejednoznaczne? Wyniki deaminowy peptyd gliadyny igA 0.22 ku/l tranglutaminaza tkankowa igA 0.31 ku/l IgA całkowite ku/l 5.1 Proszę o pomoc bo nie wiem czy trzeba przed wizytą u lekarza jeszcze jakieś badania na celiakię, czy coś z tego wiadomo. Będę bardzo wdzięczna za pomoc. Pozdrawiam
Odpowiedz
Oferty
img1
DIETA INDYWIDUALNA
redukcja, Hashimoto, NT, IO, PCOS, WZJG, cukrzyca, fodmap i in.
ZAMÓW DIETĘ
img1
Gotowe diety
7-dniowe jadłospisy o niskim indeksie glikemicznym
SKLEP
img1
MOJE KSIĄŻKI
porady żywieniowe i przepisy bezglutenowe, bezmleczne i bezjajeczne
SKLEP
img1
Fit PLANER
Planer, który pomoże Ci zmienić złe nawyki żywieniowe i
zaplanować czas
SKLEP
img1
GOTOWE JADŁOSPISY NA CAŁY ROK
dla osób zdrowych
CZYTAJ WIĘCEJ
img1
ZRÓB ZAKUPY
Sklepy oferujące rabaty dla moich czytelników
CZYTAJ WIĘCEJ
Facebook
[custom-facebook-feed]
Instagram

Masz problem z utrzymaniem zdrowych nawyków żywieniowych ?
Mam coś, co Ci pomoże !
Czytaj więcej